W świecie, w którym szkoła mierzy się z dynamicznymi zmianami społecznymi, technologicznymi i wychowawczymi, rola dyrektora placówki edukacyjnej wykracza daleko poza administrację i organizację pracy. Anna Krakowska, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 396 w Warszawie, łączy zarządzanie dużą instytucją z pasją do treningu mentalnego. W rozmowie z Iloną Adamską opowiada o swojej drodze zawodowej, o tym, jak dwie ścieżki – edukacja i rozwój osobisty – wzajemnie się przenikają, a także o największych wyzwaniach, przed jakimi stoją dziś nauczyciele, uczniowie i cały system edukacji.
Jak zaczęła się Pani droga zawodowa – skąd pomysł, aby związać swoje życie z edukacją?
Jako nastolatka aktywnie działałam jako harcerz, później jako instruktor w stopniu podharcmistrza. Często organizowaliśmy kolonie zuchowe, obozy. Wspólnie uczyliśmy się nowych umiejętności, kompetencji które przydają się w życiu. To wtedy zrozumiałam, że chciałabym uczyć młodzież. To była ogromna frajda widzieć ich radość, że potrafią coraz więcej. Uczenie innych sprawiało mi ogromną satysfakcję.
Jak łączy Pani rolę dyrektorki z działalnością jako trenerka mentalna? Czy te dwa obszary się uzupełniają?
Łączenie roli dyrektorki z działalnością jako trenerki mentalnej to dla mnie naturalne i wzajemnie uzupełniające się obszary. Jako dyrektorka, zarządzam zespołem, podejmuję decyzje strategiczne i dbam o rozwój organizacji, co wymaga silnej odporności psychicznej, umiejętności radzenia sobie ze stresem i efektywnego komunikowania się. Z kolei jako trenerka mentalna staram się wspierać innych w rozwijaniu ich potencjału, pokonywaniu barier i budowaniu pewności siebie.
Te dwie role się uzupełniają, ponieważ doświadczenia i umiejętności zdobyte w jednej dziedzinie wzbogacają drugą. Praca jako trenerka mentalna pozwala mi lepiej rozumieć wyzwania, z jakimi mierzą się moi podopieczni, a także rozwijać własne kompetencje w obszarze psychologii i motywacji. Z kolei jako dyrektorka mam szerokie spojrzenie na funkcjonowanie organizacji i jej potrzeby, co pomaga mi bardziej świadomie wspierać osoby w rozwoju osobistym i zawodowym.
Dzięki temu połączeniu mogę działać efektywniej, być bardziej autentyczna i lepiej dostosowywać metody wsparcia do indywidualnych potrzeb, a także inspirować innych do rozwoju zarówno na poziomie osobistym, jak i zawodowym.
Nieustannie staram się wzbogać swoją wiedzę w tych obszarach poprzez uczestnictwo w warsztatach, konferencjach. Często też występuję jako panelista. Niedawno skończyłam kolejne studia na kierunku Psychologia przywództwa. Wszystko po to , by lepiej pomagać innym.
Jakie są obecnie największe wyzwania, z jakimi mierzy się polska szkoła podstawowa?
Obecnie polska szkoła podstawowa stoi przed wieloma wyzwaniami, które mają wpływ na jakość edukacji, proces nauczania oraz dobrostan uczniów. Do najważniejszych należą adaptacja do zmian technologicznych, czyli konieczność integracji nowoczesnych narzędzi cyfrowych. Następnym wyzwaniem są nierówności edukacyjne – szczególnie w kontekście różnic społeczno-ekonomicznych i regionalnych, co skutkuje nierównymi szansami na sukces edukacyjny. Problemy zdrowotne i psychologiczne uczniów to kolejne wyzwanie. Coraz bardziej widoczny jest wzrost problemów związanych ze stresem, lękami, a także konieczność wsparcia uczniów z trudnościami emocjonalnymi oraz zapewnienie im bezpiecznego środowiska szkolnego zarówno w aspekcie fizycznym, jak i emocjonalnym, w tym przeciwdziałanie zjawiskom przemocy i cyberprzemocy.
To, co dostrzegam jeszcze, to potrzeba rozwijania kompetencji miękkich, takich jak kreatywność, krytyczne myślenie, umiejętność współpracy czy empatia.
Kolejne wyzwanie to niedobór wykwalifikowanej kadry nauczycielskiej. To naprawdę wymagający zawód- ciągle nisko opłacany i oceniany bardzo krytycznie przez rodziców, więc chętnych do pracy nie ma zbyt wielu. Młodzi ludzie wolą mieć komfort psychiczny, chcą dobrze zarabiać i nie chcą być poddawani ciągłej krytyce.
Jak zmienia się podejście do edukacji – czy zauważa Pani większe otwarcie na rozwój kompetencji miękkich, takich jak inteligencja emocjonalna czy odporność psychiczna uczniów?
Przez długi czas panowało przekonanie, że w szkole najważniejsze jest nabywanie wiedzy. W ostatnich latach można zauważyć wyraźne zmiany w podejściu do edukacji, które coraz częściej skupiają się na rozwijaniu kompetencji miękkich, takich jak inteligencja emocjonalna czy odporność psychiczna uczniów.
Wiele osób pracujących w szkole coraz bardziej zdaje sobie sprawę, że oprócz wiedzy teoretycznej kluczowe jest wspieranie rozwoju umiejętności społecznych, radzenia sobie ze stresem czy budowania pozytywnych relacji międzyludzkich. Wprowadzanie programów edukacji emocjonalnej, warsztatów rozwojowych czy zajęć z zakresu samoświadomości świadczy o rosnącym znaczeniu tych kompetencji w procesie kształcenia. Takie podejście ma na celu nie tylko lepsze przygotowanie uczniów do wyzwań życia codziennego i zawodowego, ale również wspieranie ich dobrostanu psychicznego i emocjonalnego. Uważam to za sukces szkolnictwa ponieważ zgodnie z badaniami zawody wymagające umiejętności miękkich będą stanowić 66% wszystkich miejsc pracy do 2030 r.
Uczenie się jest czasem eksperymentowania, wyciągania wniosków. Aby ten proces zachodził samoistnie, by impuls do rozwoju płynął z wnętrza człowieka, próbujemy w szkole tworzyć środowisko przyjazne tej nauce. Środowisko, w którym będziemy dostrzegać człowieka- ucznia i nauczyciela- i postrzeganie jego potrzeb. Stworzenie bezpiecznej przestrzeni do ujawniania własnych emocji pomoże w budowaniu poczucia własnej wartości oraz wskaże wzór relacji. Prawidłowe relacje w szkole są przejawem troski o dobrostan wszystkich podmiotów społeczności szkolnej. To jedno z najważniejszych zadań szkoły. Rozwój nowych technologii oraz social-mediów nie sprzyja autentycznym więziom, dlatego nauczyciele, rodzice powinni zadbać o kształtowanie relacji w życiu. Za sprawą mediów społecznościowych młode osoby- szczególnie podatne na wpływy społeczne- mogą odnieść wrażenie, że wszyscy wokół są szczęśliwi i atrakcyjni, a jedynie one same odstają od poziomu zadowolenia z życia. Wg badań Popat i Tarrant z 2023 dotyczących wpływu mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne i dobrostan nastolatków ma wpływ kilka czynników. Są to m.in. poszukiwanie aprobaty, które mogą prowadzić do uzależnienia od pozytywnych relacji oraz do lęku przed oceną, a także do porównywania własnego wyglądu z nierealistycznymi standardami. To może skutkować obniżoną samooceną, niezadowoleniem z życia. Niepokojący jest popularny od kilku lat trend określany jako toksyczna pozytywność( Sinclair, Hart, Lomas, 2020). Przekonanie, że powinniśmy się skupiać wyłącznie na pozytywnych emocjach, może prowadzić do ignorowania, tłumienia trudnych uczuć, co w efekcie obniża nasze samopoczucie. Zdrowie psychiczne uczniów determinuje ich funkcjonowanie w szkole. Klimat do tworzenia prawidłowych relacji w szkole tworzą wszyscy uczestnicy życia szkolnego: dyrekcja, kadra pedagogiczna, pracownicy szkoły, uczniowie oraz ich rodzice.
Jakie zmiany systemowe uznałaby Pani za najbardziej potrzebne w polskim systemie edukacji?
Do poprawy polskiego systemu edukacji mogłoby się przyczynić promowanie nauki przez doświadczenie, projekty zespołowe i rozwijanie kompetencji miękkich. Marzy mi się zmiana w podejściu do oceniania- nauczmy się dawania i otrzymywania feedbacku. Co to oznacza? Jeśli od najmłodszych lat będziemy tłumaczyć, że ocena jest wystawiona za zadanie a nie za to, kto jaki jest, będzie nam wszystkim zdecydowanie łatwiej funkcjonowało się w szkole i będzie mniej nieporozumień
Trzeba tez pomyśleć o wzmocnieniu roli nauczyciela poprzez zapewnienie wysokiej jakości kształcenia i stałego rozwoju zawodowego nauczycieli oraz lepszego wynagrodzenia.
Kolejnym ważnym zadaniem jest dostosowanie systemu edukacji do potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami, uczniów z różnych środowisk i o różnych talentach.
Warto pomyśleć o modyfikacji systemu egzaminacyjnego. Ujednolicenie i unowocześnienie egzaminów końcowych powinno lepiej odzwierciedlać rzeczywiste umiejętności i wiedzę uczniów. Te kierunki zmian mogą przyczynić się do bardziej efektywnego, sprawiedliwego i odpowiadającego dzisiejszym wyzwaniom systemu edukacji w Polsce.
W jaki sposób Pani szkoła stara się odpowiadać na potrzeby uczniów w czasach tak dynamicznych przemian społecznych i technologicznych?
Nasza szkoła stara się aktywnie odpowiadać na potrzeby uczniów w obliczu dynamicznych przemian poprzez różnorodne działania i inicjatywy. Przede wszystkim, wprowadzamy nowoczesne metody nauczania, korzystając z technologii informacyjno-komunikacyjnych, co pozwala uczniom na lepsze przygotowanie do wymagającego rynku pracy oraz rozwijanie kompetencji cyfrowych.
Uczestniczymy w warsztatach, szkoleniach i projektach związanych z nowymi technologiami, aby uczniowie mogli zdobywać praktyczne umiejętności w zakresie programowania, pracy z mediami czy bezpieczeństwa w sieci.
Dbamy o rozwijanie kompetencji społecznych i emocjonalnych, oferując wsparcie psychologiczne i programy rozwoju osobistego, które pomagają uczniom radzić sobie z wyzwaniami współczesnego świata. Prowadzimy zajęcia, warsztaty wspierające uczniów w radzeniu sobie z hejtem. W ramach kampanii społecznej „ Nie hejtuję- motywuję” , której jestem również ambasadorką, zorganizowaliśmy warsztaty dla klas 5-8 poprowadzone przez Ilonę Adamską- organizatorkę wielu akcji społecznych, wspomnianej również „Kampanii Nie hejtuję- motywuję”, prezeskę Fundacji „W zgodzie ze sobą”. Jej wystąpienie miało na celu uwrażliwienie młodzieży na problem hejtu, promowanie empatii oraz zachęcenia do aktywności na rzecz dobra wspólnego. W warsztatach wzięło udział około 400 uczniów. Na kolejny rok szkolny również przewidujemy takie warsztaty. Dla klas 1-4 warsztaty na temat hejtu prowadziła Kinga Zawodnik. W zajęciach tych udział wzięło ponad 300 uczniów. W szkole działa również system RESQL. To narzędzie do rozwiązywania problemów z bullyingiem, przemocą rówieśniczą w szkole. W ramach programu zorganizowano szkolenia mające na celu przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, skuteczne reagowanie na sytuacje kryzysowe.
Nasza szkoła bierze również udział ogólnopolskim programie „Godzina dla młodych głów”, którego celem jest wspieranie zdrowia psychicznego dzieci młodzieży oraz budowanie ich poczucia własnej wartości i odporności emocjonalnej. W ramach programu realizowane były zajęcia dotyczące tego, jak radzić sobie ze stresem , jak budować poczucie własnej wartości. Tematy zajęć dotyczyły mocy słów, budowanie relacji w klasach, bezpieczeństwa w sieci czy radzenia sobie z cyberprzemocą. Szkoła uczestniczyła tez w warsztatach w ramach projektu” Nie jesteś sam- pierwsza pomoc psychologiczna dla dzieci i młodzieży” . Tematem tych spotkań było jak radzić sobie z kryzysem psychologicznym.
Stawiamy na indywidualne podejście, uwzględniając różnorodność potrzeb i zainteresowań uczniów, co pozwala na ich pełny rozwój i motywację do nauki.
Ważnym elementem naszej strategii jest także współpraca z rodzicami, z lokalną społecznością, instytucjami , co umożliwia organizację praktyk oraz projektów społecznych, angażując uczniów w realne działania i przygotowując ich do przyszłych wyzwań.
Nasza szkoła aktywnie reaguje na zmieniające się realia poprzez innowacyjne metody nauczania, wsparcie rozwoju kompetencji cyfrowych i społecznych, a także poprzez współpracę z otoczeniem, co pozwala na skuteczne odpowiadanie na potrzeby uczniów w dzisiejszym dynamicznym świecie.
Co jest najtrudniejsze, a co najpiękniejsze w pracy dyrektora szkoły?
Najtrudniejsze w pracy dyrektora szkoły jest konieczność podejmowania trudnych decyzji, które mogą nie przypaść wszystkim do gustu, takich jak zarządzanie zasobami, rozwiązywanie konfliktów czy radzenie sobie z różnorodnymi oczekiwaniami nauczycieli, uczniów i rodziców. Dodatkowo, odpowiedzialność za bezpieczeństwo i jakość edukacji sprawia, że presja czasami bywa duża, a stres wysoki.
Z kolei najpiękniejsze w pracy dyrektora szkoły jest możliwość wpływania na rozwój młodych ludzi, kształtowania pozytywnego klimatu w placówce oraz obserwowanie efektów swojej pracy w postaci rosnącej motywacji i osiągnięć uczniów. Praca ta daje także satysfakcję z tworzenia inspirującego środowiska edukacyjnego, w którym zarówno nauczyciele, jak i uczniowie mogą się rozwijać i realizować swoje pasje.
Jakie cechy charakteru i umiejętności są – Pani zdaniem – kluczowe, by skutecznie pełnić funkcję lidera w edukacji?
Aby skutecznie pełnić funkcję lidera w edukacji, kluczowe są zarówno cechy charakteru, jak i umiejętności, które pozwalają efektywnie kierować zespołem i realizować cele edukacyjne. Według mnie, najważniejsze to:
Empatia i umiejętność słuchania, zdolność do zrozumienia potrzeb i oczekiwań uczniów, nauczycieli. To sprzyja budowaniu atmosfery zaufania i współpracy.
Komunikatywność, jasne i otwarte przekazywanie informacji, umiejętność motywowania oraz inspirowania zespołu, co jest niezbędne do realizacji wspólnych celów.
Decyzyjność i odwaga, umiejętność podejmowania trudnych decyzji, nawet w sytuacjach niepewności, z przekonaniem i odpowiedzialnością.
Otwartość na innowacje i zmiany, gotowość do wprowadzania nowych metod, narzędzi i rozwiązań, które mogą poprawić jakość edukacji.
Autentyczność, budowanie autorytetu poprzez spójność między słowami a działaniami, co wpływa na zaufanie zespołu i uczniów.
Umiejętność motywowania i rozwijania innych, wspieranie rozwoju umiejętności i kompetencji nauczycieli oraz uczniów, co przyczynia się do podnoszenia jakości pracy szkoły.
Odporność na stres i zdolność do radzenia sobie z presją, utrzymanie równowagi emocjonalnej w trudnych sytuacjach i przewidywanie wyzwań.
Skuteczny lider w edukacji to osoba, która łączy cechy interpersonalne z kompetencjami organizacyjnymi, inspirując i wspierając zespół w dążeniu do wspólnych celów edukacyjnych.
Czym właściwie jest trening mentalny i komu może najbardziej pomóc?
Trening mentalny to sposób na lepsze radzenie sobie z codziennymi wyzwaniami.
To również systematyczny proces rozwijania kompetencji psychicznych, takich jak koncentracja, odporność na stres, pewność siebie, motywacja i zarządzanie emocjami. To praca nad tym, jak myślimy, jak reagujemy w trudnych sytuacjach i jak podejmujemy decyzje, kiedy jesteśmy pod presją.
Celem treningu jest nie tylko poprawa wyników w określonej dziedzinie (np. sporcie czy nauce), ale również zwiększenie ogólnego dobrostanu psychicznego, zyskanie pewności siebie i poczucia sensu.
W odróżnieniu od tradycyjnej psychoterapii, trening mentalny nie skupia się na leczeniu zaburzeń, lecz na budowaniu psychicznej sprawności – podobnie jak trening fizyczny rozwija ciało, tak trening mentalny kształtuje umysł i zachowania. Trening jest formą pracy nad zwiększeniem swojego potencjału.
Komu może najbardziej pomóc trening mentalny?
Tak naprawdę trening mentalny może pomóc każdemu. Sportowcom pomoże utrzymać koncentrację, radzić sobie z presją, pokonywać blokady psychiczne i zwiększać motywację. Trening mentalny to stały element pracy Roberta Lewandowskiego, Wojciecha Szczęsnego, Cristiano Ronaldo, czy wielu innych znakomitych sportowców. Dla nich to nie opcja, to konieczność. Mają świadomość tego, że to głowa decyduje o wyniku, nie tylko forma fizyczna.
Trening pomaga osobom pracującym w stresujących zawodach- menedżerom, nauczycielom, lekarzom, którzy muszą radzić sobie z wysokim poziomem stresu i presją.
Trening mentalny może wspierać w pokonywaniu obaw i budowaniu pozytywnego nastawienia osobom pragnącym poprawić swoją pewność siebie i motywację np. w trakcie zmian życiowych, rozwoju osobistego czy realizacji celów.
Pomaga też dzieciom i młodzieży w rozwijaniu umiejętności radzenia sobie z emocjami, stresem szkolnym czy presją rówieśników.
Podsumowując, trening mentalny jest narzędziem wspierającym i budującym rozwój psychiczny i emocjonalny, szczególnie dla osób, które chcą wzmocnić+++++++ pewność siebie, koncentrację, motywację, odporność na stres.
Jakie techniki treningu mentalnego można zastosować w codziennej pracy z dziećmi i młodzieżą?
Techniki treningu mentalnego są cennymi narzędziami wspierającymi rozwój emocjonalny, koncentrację i odporność psychiczną u dzieci i młodzieży. Podam kilka skutecznych metod, które można stosować w codziennej pracy z młodymi ludźmi:
Ćwiczenia oddechowe, czyli nauka głębokiego i świadomego oddychania pomaga w redukcji stresu i lęku, poprawia koncentrację oraz wspiera samoregulację emocji.
Uważność (mindfulness). Praktyki uważności pomagają dzieciom i młodzieży być bardziej świadomymi swoich myśli, uczuć i ciała.
Wizualizacja. Wyobrażanie sobie pozytywnych sytuacji, sukcesów czy spokojnych miejsc wzmacnia motywację i pewność siebie. Dzieci mogą tworzyć mentalne „mapy sukcesu” przed ważnymi wydarzeniami.
Pozytywne afirmację- codzienne powtarzanie pozytywnych stwierdzeń wzmacnia poczucie własnej wartości i motywację. Przykłady: „Jestem wystarczająco dobry”, „Potrafię sobie poradzić”.
Wyznaczanie celów( np. metodą SMART) to nauka określania realistycznych i osiągalnych celów, które motywują do działania i budują poczucie sukcesu.
Techniki wizualizacji sukcesu– wyobrażanie sobie siebie odnoszącego sukcesy w nauce, sporcie czy codziennych sytuacjach, co zwiększa motywację i pewność siebie.
Rozwijanie umiejętności radzenia sobie z porażkami. Nauka akceptacji błędów jako elementu nauki, techniki zmiany perspektywy i konstruktywnego myślenia.
Dziennik wdzięczności. Codzienne zapisywanie pozytywnych wydarzeń i rzeczy, za które jesteśmy wdzięczni, co poprawia nastrój i pozytywne nastawienie.
Gry i zabawy rozwijające inteligencję emocjonalną np. odgrywanie ról, opowiadanie historii, które uczą rozpoznawania i wyrażania emocji.
Ważne jest, aby techniki te były dostosowane do wieku dzieci i młodzieży, a ich stosowanie odbywało się w przyjaznej i wspierającej atmosferze. Regularność i konsekwencja w praktykowaniu tych metod sprzyja trwałym pozytywnym zmianom w funkcjonowaniu psychicznym młodych ludzi.
Czy trening mentalny pomaga również nauczycielom i rodzicom? W jaki sposób?
Trening mentalny może być bardzo pomocny zarówno dla nauczycieli, jak i rodziców. Oto kilka sposobów, które mogą im się przydać:
Redukcja stresu i poprawa samopoczucia– trening mentalny uczy technik relaksacyjnych, takich jak medytacja czy ćwiczenia oddechowe, które pomagają radzić sobie ze stresem związanym z codziennymi obowiązkami, presją czy trudnymi sytuacjami.
Zwiększenie cierpliwości i empatii– dzięki praktykom mentalnym nauczyciele i rodzice mogą lepiej zarządzać swoimi emocjami, co przekłada się na bardziej wyrozumiałe i spokojne podejście do dzieci i uczniów.
Poprawa komunikacji– trening mentalny rozwija umiejętność świadomego słuchania i wyrażania swoich myśli, co sprzyja lepszej współpracy i rozwiązywaniu konfliktów.
Wzmacnianie motywacji i pozytywnego myślenia – techniki wizualizacji i afirmacji pomagają utrzymać pozytywne nastawienie, co jest ważne w pracy z dziećmi i uczniami, a także w życiu prywatnym.
Rozwój umiejętności radzenia sobie z wyzwaniami – trening mentalny uczy elastyczności i odporności psychicznej, co jest nieocenione podczas trudnych sytuacji wychowawczych czy edukacyjnych.
Podsumowując, trening mentalny stanowi cenne wsparcie dla nauczycieli i rodziców, pomagając im lepiej radzić sobie z wyzwaniami codzienności, co przekłada się na lepsze relacje z dziećmi i uczniami oraz na ich własny rozwój osobisty.
Uczy, jak wracać do równowagi po trudnych sytuacjach, jak skoncentrować się na celu, jak zachować spokój, kiedy wokół robi się nerwowo.
Skąd czerpie Pani energię i inspirację do działania?
Energię i inspirację do działania czerpię przede wszystkim z pasji do tego, co robię, oraz z pozytywnych relacji z ludźmi wokół mnie. Motywuje mnie także dążenie do realizacji celów i widok efektów swojej pracy, które dodają mi siły i zapału. Staram się także znajdować czas na odpoczynek, rozwijanie zainteresowań i refleksję, co pozwala mi na odnalezienie nowych źródeł motywacji i energii.
Rozmawiała: Ilona Adamska