Michał Pomorski: Podział majątku w rodzinie. Jak uniknąć konfliktów i zabezpieczyć interesy?

Kwestie związane z majątkiem – zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i po jego zakończeniu czy w sytuacji dziedziczenia – należą do najbardziej newralgicznych i nierzadko stają się źródłem konfliktów. Odpowiednie przygotowanie dokumentów prawnych, takich jak umowa majątkowa małżeńska (intercyza), testament czy umowa darowizny, pozwala uporządkować sprawy finansowe i uniknąć wielu problemów. W praktyce jednak nawet najlepsze rozwiązania prawne wymagają świadomości i planowania, aby chronić interesy najbliższych i zapewnić spokój rodzinie.

Umowa majątkowa małżeńska (intercyza)

Jednym z najskuteczniejszych spo­sobów na uniknięcie sporów o mają­tek jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, znanej jako intercyza. Taka umowa może być zawarta za­równo przed ślubem, jak i w trakcie trwania małżeństwa u notariusza. Dzięki niej małżonkowie mogą usta­lić rozdzielność majątkową, co ozna­cza, że każdy z nich zarządza swoim majątkiem samodzielnie. Intercyza musi być zawarta w formie aktu notarialnego.

Podział majątku po rozwodzie

W przypadku braku rozdzielności majątkowej po rozwodzie dochodzi do podziału majątku wspólnego. Zgodnie z polskim prawem, majątek nabyty w trakcie małżeństwa jest wspólny, a jego podział powinien być równy. Jednak sąd może orzec o nierównym podziale, jeśli jedna ze stron wykaże, że jej wkład w bu­dowę majątku był znacznie więk­szy. W tym przypadku jednak są to postępowania w zakresie podziału majątku wspólnego, stąd taki wariant jawi się jako najbardziej problematyczny.

Podział majątku po śmierci

W przypadku dziedziczenia po­dział majątku może być dokonany na podstawie testamentu w trybie aktu poświadczenia dziedziczenia zawieranego przed notariuszem lub zgodnie z ustawowym porządkiem dziedziczenia, czyli w ramach postę­powania sądowego. Jeśli spadkodawca nie sporządził testamentu, majątek dzielony jest między spadkobierców ustawowych.

Należy wziąć pod uwagę sytuacje osób prowadzących działalność gospodar­czą w postaci jednoosobowej dzia­łalności, gdzie celem zabezpieczenia jej dalszego funkcjonowania możemy powołać za życia zarząd sukcesyjny, który aktualizuje się w chwili śmier­ci przedsiębiorcy i firma może dalej funkcjonować celem zakończenia swojej działalności. Przygotowanie do sukcesji firmy polega jednak na dużo dalej idącym planowaniu, gdyż suk­cesja to przekazanie wiedzy, władzy i własności. Warto zatem przygoto­wać plan działania, który pozwoli na przekazywanie elementów, o których wspomniałem w sposób zorganizo­wany, ciągły i celem płynnego prze­kazania firmy.

Czy da się uniknąć konfliktów?

Niestety, nie ma jednej skutecznej re­cepty. Nawet najlepiej przygotowane dokumenty prawne nie uchronią nas całkowicie przed emocjami, które wy­buchają, gdy w grę wchodzą pieniądze, domy, mieszkania czy – co gorsza – poczucie niesprawiedliwości.

Czasem nie chodzi o to, by wszystko było idealnie, ale o to, żeby nie zosta­wić po sobie chaosu.

Oto, co warto zrobić:

– Sporządź testament lub umowę da­rowizny za życia. Nic tak nie komplikuje spraw jak „spadek bez słowa”. Brak testamentu często oznacza spór, a dobrze przygo­towany dokument może rozwiać wiele wątpliwości.

– Skorzystaj z mediacji, jeśli czujesz, że będzie trudno się dogadać.

Zamiast od razu iść do sądu, można usiąść z bezstronną osobą i porozma­wiać. Mediator nie rozstrzyga, kto ma rację, ale pomaga dojść do porozumie­nia. Czasem to najlepszy sposób na uratowanie relacji.

– Zawrzyj intercyzę, jeśli chcesz mieć jasność co do majątku małżeńskiego.

To nie jest brak zaufania. To sposób na to, by każdy wiedział, czym dys­ponuje i co się dzieje z majątkiem po rozwodzie. Pamiętaj – im więcej wyjaśnisz i ure­gulujesz wcześniej, tym mniej nerwów będzie później. I nie chodzi tylko o pieniądze. Chodzi o spokój – Twój i Twojej rodziny.

Darowizny i spadki – kiedy trzeba za­płacić podatek i jak go uniknąć?

Otrzymanie darowizny lub spadku może się wiązać z powstaniem obo­wiązku podatkowego. Jednak polskie prawo przewiduje szereg ulg i zwol­nień, które pozwalają zniwelować wysokość podatku lub w ogóle go nie zapłacić.

1. Grupy podatkowe

Podatek od spadków i darowizn zależy od grupy podatkowej, do której należy obdarowany:

Grupa I: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, oj­czym, macocha.

Grupa II: zstępni rodzeństwa, rodzeń­stwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonko­wie innych zstępnych.

Grupa III: inne osoby.

2. Kwoty wolne od podatku (stan na 2025 rok)

• Grupa I: 36 120 zł
• Grupa II: 27 090 zł
• Grupa III: 5 733 zł

Jeśli wartość darowizny lub spadku nie przekracza tych kwot, nie ma obowiąz­ku zapłaty podatku, przy czym należy pamiętać, że te kwoty to suma kwot uzyskanych w okresie ostatnich 5 lat od danej osoby. Czyli w przypadku da­rowizn od rodzica po 30 000 zł rocz­nie – przekroczymy ten limit i należy każdorazowo zgłosić taką darowiznę na druku SD-Z2.

3. Zwolnienie dla najbliższej rodziny

Osoby z tzw. grupy zerowej (małżo­nek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, ojczym, macocha) mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, niezależnie od wartości darowizny lub spadku, pod warunkiem:

– zgłoszenia nabycia do urzędu skar­bowego w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego,

– w przypadku darowizny pieniężnej – udokumentowania jej przelewem ban­kowym oraz umową darowizny.

Ważna informacja jest taka, że ter­min ten liczymy od zdarzenia, na podstawie którego powstanie obo­wiązek podatkowy. I tak w przypadku śmierci rodzica mamy 6 miesięcy na zgłoszenie spadku do urzędu skar­bowego od dnia aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przed notariuszem lub 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku. W tym zakresie ob­serwujemy wiele problemów i brak świadomości, że podatnicy muszą co­kolwiek zgłaszać. W przypadku braku zgłoszenia w terminie może się oka­zać, że będą zobowiązani do zapłaty nawet 12% podatku od otrzymanej wartości. Należy również przypo­mnieć, że w przypadku gdy nie zgło­simy takiej darowizny i powołamy się na taką okoliczność dopiero podczas prowadzonych czynności sprawdza­jących, postępowania podatkowego lub kontroli – wystąpi stawka sank­cyjna 20%.

Często problemy sprawiają również transakcje związane z nieruchomościa­mi. Najczęstsze błędy popełniane przez podatników to otrzymanie nierucho­mości w drodze darowizny i jej szybka sprzedaż. W takim przypadku bowiem, obdarowany, sprzedając nieruchomość przed upływem okresu 5 lat licząc od końca roku, w którym otrzymał nie­ruchomość – będzie zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego od peł­nej wartości sprzedaży w wysokości 19%. Oczywiście taka osoba mogłaby nie zapłacić wspomnianego podatku, o ile zadeklaruje, że przeznaczy do­chód na cele mieszkaniowe, a wydat­kami na cele mieszkaniowe są m.in. wydatki na nabycie innej nierucho­mości, jej części lub udziału, nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, budowę lub remont własnego budynku czy spłatę kredytu wraz z odsetkami.

Z kolei w przypadku spadkobierców wystąpiła korzystna zmiana. Jeżeli bowiem od końca roku kalendarzo­wego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie nieruchomości bądź nabycie prawa majątkowego przez spadkodawcę, do momentu odpłat­nego zbycia nieruchomości (praw majątkowych) przez spadkobier­cę upłynęło 5 lat – to sprzedaż nie podlega opodatkowaniu. Czyli jeśli spadkodawca był właścicielem nieru­chomości od 2019 r., a spadkobierca nabył spadek w 2024 r. – będzie mógł sprzedać nieruchomość bez podatku już w styczniu 2025 r. Jeśli dokonałby sprzedaży tej samej nieruchomości 30 grudnia 2024 r. – zapłaciłby po­datek w wysokości 19% lub musiałby przeznaczyć dochód z jego sprzedaży na cele mieszkaniowe. Mała różnica, a może spowodować duże problemy.

Jak zatem widać, zwolnienia wcale nie są takie oczywiste i każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. Jak się zabezpieczyć? Wystarczy ko­rzystać z porad specjalistów w tym zakresie, tak jak to robimy w życiu codziennym, udając się do mechanika przed zakupem auta używanego czy do stomatologa w przypadku bólu zęba. Często godzinna konsultacja pozwala uniknąć wielu kosztowych błędów, a tak jak wszędzie, lepiej sto­sować prewencję, niż zastanawiać się nad skutkami po dokonanej trans­akcji.

Tekst: Michał Pomorski

https://pomorski.pl/