Jeszcze na wczesnym etapie edukacji około 70% dziewczynek deklaruje zainteresowanie matematyką i naukami przyrodniczymi[1]. Zaledwie kilka lat później, w szkołach średnich, odsetek ten spada do 30% [2]. Ta różnica nie wynika z braku zdolności czy ambicji, lecz z czynników społecznych: stereotypów, braku widocznych wzorców i komunikatów, które stopniowo podważają wiarę dziewcząt we własne możliwości. Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce, obchodzony 11 lutego, przypomina, że równe szanse w dostępie do kariery naukowej decydują o jakości innowacji i przyszłości całych społeczeństw.
Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2015 roku. Ideą tego święta jest zwrócenie uwagi na ważną rolę jaką odgrywają kobiety i dziewczęta w rozwoju nauki oraz promowanie ich równego dostępu do edukacji.
Nauka nie ma płci, ale warunki startu wciąż bywają różne
Kobiety stanowią 48% doktorantów w Unii Europejskiej[3]. Jednocześnie jak podaje Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego na świecie tylko około 30%[4] wszystkich naukowców to kobiety.
– Nauka nie ma płci. Nie ma też narodowości. Nauka jest uniwersalna, ale dostęp do niej bywał i bywa nierówny. Nie z powodu talentu, tylko barier społecznych, kulturowych i systemowych. Polki w nauce nie muszą niczego udowadniać, wystarczy porównywalne wsparcie i warunki pracy, żeby wyniki broniły się same. Dlatego tak ważne są autorytety, które pokazują, co dzieje się, gdy talent dostaje przestrzeń do działania, a Maria Skłodowska-Curie jest tu przykładem najbardziej oczywistym. To niezaprzeczalnie wybitna postać. Jej historia przypomina, że to, co dziś wydaje się oczywiste, jeszcze niedawno było dla kobiet niedostępne. Dla mnie jej dokonania są symbolem pasji, determinacji i sprawczości. W czasie wojny potrafiła szybko przełożyć wiedzę z badań podstawowych na praktykę, wspierając diagnostykę i leczenie rannych, co pokazuje społeczną odpowiedzialność nauki – wyjaśnia dr inż. Hanna Orlikowska-Rzeźnik, specjalistka biofizyki molekularnej.
Kobiece autorytety siłą przekazu
Badania pokazują, że między 11. a 15. rokiem życia dziewczynki zaczynają tracić zainteresowanie naukami ścisłymi[5], gdy narastają stereotypy postrzegające te dziedziny jako „nie dla nich”. Z kolei 29% dziewcząt deklaruje brak kobiecych wzorców w obszarach naukowych i technologicznych[6], dlatego tak duże znaczenie mają długofalowe działania edukacyjne i społeczne, które konsekwentnie pokazują, że przedmioty ścisłe są obszarami otwartymi, a kompetencje w tych dziedzinach należą dziś do najbardziej poszukiwanych i najlepiej wynagradzanych na rynku pracy.
– Polki odgrywają dziś coraz bardziej widoczną i znaczącą rolę we współczesnej nauce, odnosząc sukcesy zarówno w badaniach podstawowych, jak i stosowanych, często na arenie międzynarodowej. Ich osiągnięcia są dowodem wysokich kompetencji, determinacji oraz umiejętności przełamywania barier, które jeszcze niedawno ograniczały kobietom dostęp do kariery nauki młodszym i starszym różnorodne wzorce kariery i inspirujących ich do działania – mówi dr Barbara Latacz, polska fizyczka atomowa.
Kiedy nauka staje się zrozumiała
Niepodważalnym autorytetem wśród polskich naukowczyń jest Maria Skłodowska-Curie – postać, która od dekad symbolizuje sprawczość i odwagę w przekraczaniu barier. Niedawno jej wizerunek i autorytet zostały wykorzystane w kampanii „Czas zrozumieć Atom”, zrealizowanej przez agencję Advalue dla Ministerstwa Energii pod koniec 2025 roku. Jej słowa „Niczego w życiu nie należy się bać, należy to tylko zrozumieć” stały się osią całego przekazu. Kampania na temat energii jądrowej była skierowana do wszystkich Polek i Polaków. Budowanie przekazu z wykorzystaniem wybitnych kobiecych autorytetów przedstawia karierę naukową jako atrakcyjną dla dziewcząt stojących przed wyborem dalszej ścieżki kariery.
– Wybór Marii Skłodowskiej-Curie jako głosu kampanii nie był przypadkowy – pokazuje, że kobiety nie tylko tworzą naukę, ale potrafią ją też tłumaczyć w sposób merytoryczny, przystępny i inspirujący. Polska noblistka to postać, której nie musimy nikomu przedstawiać, a jej dokonania są wpisane w naszą kulturę i tożsamość naukową – mówi Ewa Mikuła, Art Director w Advalue.
Kampania pokazuje Marię Skłodowską-Curie w jej najlepszym czasie odkryć naukowych, a zarazem w roli ekspertki, która ma wpływ na otaczający ją świat i kształtowanie rzeczywistości. Taki przekaz realnie przeciwdziała stereotypom i inspiruje młode dziewczyny do rozważenia kariery naukowej jako jednej z możliwych i wartościowych dróg rozwoju.
– Wspieranie dziewczynek w odkrywaniu nauki, szczególnie nauk ścisłych, ma ogromne znaczenie dla ich pewności siebie. Utwierdzanie ich w przekonaniu, że płeć nie definiuje kompetencji, daje im przestrzeń do rozwoju i odwagi w podejmowaniu decyzji. Każda naukowczyni, która dzieli się swoją historią, wiedzą i doświadczeniem, staje się częścią zmiany – podkreśla Anna Lewicka, CEO Advalue Engaged.
Inspiracja, która zostaje na dłużej
Rozmowa o kobietach i dziewczętach w nauce staje się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o przyszłości – rynku pracy, innowacji i jakości edukacji. To również refleksja nad tym, jakie sygnały wysyłamy młodym ludziom na etapie, gdy dopiero budują wiarę we własne możliwości.
– Obchody Międzynarodowego Dnia Kobiet i Dziewcząt w Nauce mają inspirować i przypominać, jak ważne jest tworzenie przestrzeni, w której młode dziewczyny i kobiety mogą rozwijać swoje talenty, aby żaden z nich nie pozostał niewykorzystany dla dobra nas wszystkich. Historia ponadczasowego autorytetu, jakim jest Maria Skłodowska-Curie, pokazuje, że wybitny talent może narodzić się nawet w najtrudniejszych warunkach, a jej droga pozostaje inspiracją oraz zachętą do refleksji nad znaczeniem otwartości i różnorodności w świecie – podkreśla dr Barbara Latacz, polska fizyczka atomowa.
Czasem wystarczy jeden komunikat, jeden przykład albo jedna historia opowiedziana we właściwym momencie, by dziewczynka pomyślała: „to także dla mnie”. To właśnie na tym etapie, zanim zadziałają stereotypy i mechanizmy wykluczenia, rozstrzyga się, czy nauka zachowa pełnię swojego potencjału. Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce przypomina, że inwestowanie w równe szanse dziewcząt i kobiet to nie gest symboliczny, lecz decyzja o tym, jaką przyszłość chcemy budować – opartą na wiedzy, różnorodności i odpowiedzialności.
Poznaj Kampanię „Czas zrozumieć Atom”: www.youtube.com/@PolskiAtom
Making of: Czas zrozumieć Atom Making Of – kulisy produkcji spotów TV
[1] Cracking the code: girls’ and women’s education in science, technology, engineering and mathematics (STEM) – UNESCO Digital Library
[2] New OECD Report: The ABC of Gender Equality in Education – European Trade Union Committee for Education
[3] SheFigures 2024 | Research and Innovation
[4] Wszystkiego najlepszego dla wszystkich kobiet i dziewcząt w nauce! – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Portal Gov.pl
[5] Why do girls lose interest in STEM? New research has some answers — and what we can do about it – Stories
[6]State of Girls and Women in STEM | National Girls Collaborative Project